Το Κουνελονήσι ή Κουνέλι βρίσκεται στα νότια του Αγαθονησίου. Πρόκειται για τη δεύτερη μεγαλύτερη νησίδα του πολύνησου του Αγαθονησίου με εμβαδόν 0,230 τ.χλμ. και μήκος ακτογραμμής 2,554 χλμ.
Η παλαιότερη απεικόνιση του Κουνελονησιού, χωρίς όμως να κατονομάζεται η νησίδα, απαντά στον οθωμανικό πορτολάνο του Πιρί Ρεΐς (1465-1553). Στους επόμενους αιώνες, γαλλικοί πορτολάνοι, δίνοντας οδηγίες για την αγκυροβόληση στον όρμο του Αγίου Γεωργίου, αναφέρονται στο Κουνελονήσι, επίσης χωρίς να προσθέτουν το όνομά του. Από τους χάρτες της ίδιας εποχής αξίζει να μνημονευθεί το χειρόγραφο σχέδιο του πολύνησου του Αγαθονησίου (Plan des Isles Gatonissy) του Γάλλου Jean-Joseph Verguin, το οποίο χρονολογείται το 1735 και απεικονίζει σχηματικά και το Κουνελονήσι. Πάντως, η παλαιότερη ακριβής αποτύπωση της νησίδας, όπως και η παλαιότερη αναγραφή του ονόματός της (Kunelli), εντοπίζεται, λίγο πριν από τα μέσα του 19ου αιώνα, σε βρετανικούς υδρογραφικούς χάρτες. Kατά την περίοδο της ιταλικής κατοχής των Δωδεκανήσων (1912-1943), στο πλαίσιο της πολιτικής εξιταλισμού των τοπωνυμίων που ακολουθούσε η ιταλική διοίκηση των νησιών, το Κουνελονήσι καλείται (Isola dei) Conigli, αν και ορισμένες φορές παρατίθεται και η ονομασία Cunelli (ή Cunello/Cunellonissi) ως παραλλαγή χρησιμοποιούμενη από τους αυτόχθονες κατοίκους (la variante grafica indigena). Ο λόγιος ιερομόναχος Γεράσιμος Σμυρνάκης, ο οποίος επισκέφθηκε το Αγαθονήσι το 1918, μας πληροφορεί ότι στο Κουνελονήσι υπήρχαν τότε άγρια κουνέλια, πράγμα που εξηγεί και την ονομασία της νησίδας.
Ο Francesco Cicarone, διοικητής του σταθμού καραμπινιέρων της Πάτμου, ανέφερε το 1928 στις ιταλικές αρχές της Λέρου ότι από την οθωμανική περίοδο το Αγαθονήσι χωριζόταν σε δύο τμήματα (due parti murate), το δυτικό και το ανατολικό, το καθένα από τα οποία είχε το δικό του οικιστικό κέντρο (Μικρό Χωριό και Μεγάλο Χωριό αντίστοιχα). Κατά ανάλογο τρόπο, όπως έγραφε ο ίδιος, μοιράζονταν και οι γειτονικές νησίδες: Το Κουνελονήσι, η Πίτα, η Στρογγυλή, το Ψαθονήσι (Πράσο) και το Νερονήσι υπάγονταν στο δυτικό τμήμα του Αγαθονησίου, ενώ το Κατσαγάνι και η Ξέρα Κατσαγανιού (Κατσαγανάκι) στο ανατολικό τμήμα. Εντούτοις, σύμφωνα με τη μαρτυρία του γηραιότερου σήμερα κατοίκου του Αγαθονησίου Μιχάλη Κόττορου, το Κουνελονήσι και η Πίτα ανήκαν στο Μικρό Χωριό (δυτικό τμήμα), ενώ όλες οι άλλες νησίδες στο Μεγάλο Χωριό (ανατολικό τμήμα), πράγμα που γεωγραφικά φαίνεται ορθότερο. Κάθε τμήμα αποτελούσε αντικείμενο υπεκμίσθωσης (μέχρι το 1928) και στη συνέχεια μίσθωσης (τουλάχιστον μέχρι το 1934, αν όχι μέχρι το τέλος της ιταλικής κατοχής) από τις αρχές της Λέρου. Όσον αφορά το δυτικό τμήμα στο οποίο υπαγόταν το Κουνελονήσι, αρχικά υπεκμισθωτής και στη συνέχεια μισθωτής του ήταν ο Σταυρής Γιαμαίος του Γιώργη. Αργότερα, μετά την ενσωμάτωση των Δωδεκανήσων στην ελληνική επικράτεια (1948), το Κουνελονήσι, όπως και καθεμία από τις προαναφερόμενες νησίδες, ενοικιαζόταν κάθε Οκτώβριο σε κατοίκους αρχικά από τις δημοτικές αρχές της Πάτμου και, μετά την αναγνώριση του Αγαθονησίου ως ιδιαίτερης κοινότητας (1954), από τις κοινοτικές αρχές.
O Βρετανός αρχαιολόγος John Myres αναφέρει ότι οι νησίδες Κουνελονήσι, Πίτα, Στρογγυλή και Νερονήσι χρησιμοποιούνταν συγκεκριμένα ως βοσκότοποι κατά τους θερινούς μήνες. Ακριβέστερα, όπως μας εξηγεί ο Μ. Κόττορος, οι μισθωτές πήγαιναν εκεί τα μικρά πρόβατα που ήθελαν να “αποκόψουν” από τις μάνες τους· τότε οι νησίδες ήταν “φορτωμένες” με τροφή για τα ζώα (αγγέλαμο, κάππαρη), ενώ παράλληλα σπέρνονταν με κριθάρι και σιτάρι (κυρίως κριθάρι, επειδή «το σήκωνε καλύτερα η αρμύρα»).
Στο νοτιοδυτικό τμήμα του Κουνελονησιού εντοπίζονται σήμερα κατάλοιπα ποιμενικής καλύβας. Εκεί, κατά τον ίδιο πάντοτε πληροφορητή, έμεναν τα μέλη της οικογένειας του Σ. Γιαμαίου κατά την περίοδο που τα ζώα γεννούσαν, τον Μάρτιο και τον Απρίλιο κάθε έτους.
Πηγές-Βιβλιογραφία: ANF, Marine, 3JJ, 220, no. 10, 3· BNF, Cartes et plans, GE D-16635· ANF, Marine, 3JJ, 221, no. 7 (n. 48)· HOA, Patmos· ΓΑΚ – Αρχεία Ν. Δωδεκανήσου, Ι.Δ.Δ., 1923, φάκ. 35, τμ. 3/3, 29.07.1923· ΓΑΚ – Αρχεία Ν. Δωδεκανήσου, Ι.Δ.Δ., 1928, φάκ. 121, τμ. 5/6, 20.03.1928, 04.08.1928, 31.08.1928· IGM, Gaidaro· Gianni 1929, 764-765· Desio 1931, 47-49· ΜΙΘ, χφ. 1008, τ. Ε΄, 569· ICS 1939, 181· Ναυτιλιακαί οδηγίαι 1939, 214· Myres 1943, 119· Ναυτιλιακές οδηγίες 1987, 280· Σκανδαλίδης 1994, 25, 28, 125· Γιαγκάκης 1997, 23· Λούπης 1999, 229· Κόττορος 2018, 20-22, 24-26.
Συντάκτης: Γ.Κ.