Η Αρέφουσα αποτελεί τη μεγαλύτερη νησίδα της συστάδας Ρεφούλια (τα) που βρίσκεται στα βορειοδυτικά των Λειψών και περιλαμβάνει άλλα πέντε νησιωτικά εδάφη (νησιά του Μανόλη/Μανώλη 1-5). Πρόκειται για την τρίτη μεγαλύτερη νησίδα του πολύνησου των Λειψών με εμβαδόν 0,175 τ.χλμ. και μήκος ακτογραμμής 2,226 χλμ.
Η παλαιότερη μνεία της Αρέφουσας εντοπίζεται σε αναφορά της μονής Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου προς τη δημογεροντία της Πάτμου κατά την περίοδο της Ελληνικής Επανάστασης (1828)· ακριβέστερα στο έγγραφο αυτό η νησίδα αναφέρεται ως «ἡ Νῆσος, ἡ λεγομένη Ἐριφοῦσα». Η Αρέφουσα ως Εριφούσα απαντά επίσης πολύ αργότερα στον νόμο με τον οποίο παραχωρείται, μαζί με άλλες νησίδες, στον δήμο Πάτμου (Ν. 3800/1957). Ας προστεθεί ότι, κατά την περίοδο της ιταλικής κατοχής των Δωδεκανήσων (1912-1943), η Αρέφουσα συναντάται σε εκδόσεις της ιταλικής κεντρικής διοίκησης ως Arefusa, ενώ σε έγγραφα των ιταλικών αρχών Πάτμου και Λέρου ως Erafusa. Παράλληλα, κατά την ίδια περίοδο αλλά και αργότερα, η νησίδα, ενώ διακρίνεται από τα νησιά του Μανόλη, ονομάζεται Ρεφούλια, δηλ. φέρει το όνομα της συστάδας, το οποίο μαρτυρείται ήδη πριν από τα μέσα του 19ου αιώνα στους βρετανικούς υδρογραφικούς χάρτες (Rephulia Islands).
Στις αρχές του 19ου αιώνα, η Αρέφουσα φαίνεται να αποτελούσε ιδιοκτησία της μονής Πάτμου. Συγκεκριμένα, όταν η ελληνική κυβέρνηση είχε ζητήσει το 1828 από τις τοπικές αρχές των νησιών του Αιγαίου λεπτομερή οικονομικά στοιχεία, η Μονή είχε δηλώσει τότε και την Εριφούσα μαζί με νησίδες των Αρκιών που της ανήκαν και τις οποίες χαρακτήριζε συλλήβδην μη καλλιεργήσιμες ως εξής: «ἅπασαι ἐξηγριωμέναι εἰσὶ πέτραις κατακεκαλυμμέναι, καὶ ἄνικμοι· ὅθεν οὐδὲ γεωργεῖται· οὐκ ἔνεστι αὐταῖς οἴκημα, οὐ δένδρον, οὐ φρέαρ, οὐχ ὕδωρ πηγαῖον, άλλ’ ἅπας ὁ τόπος αὐτῶν τραχύς τε καὶ ἄνικμος».
Ωστόσο, έναν αιώνα αργότερα, ο Francesco Cicarone, διοικητής του σταθμού καραμπινιέρων της Πάτμου, ανέφερε στις ιταλικές αρχές της Λέρου ότι η Αρέφουσα και η νησίδα Καλόβολος των Αρκιών καλλιεργούνταν από κάποιους που δήλωναν ιδιοκτήτες τους και οι οποίοι μάλιστα απαγόρευαν την πρόσβαση εκεί σε οποιονδήποτε. Κατά πάσα πιθανότητα, η Αρέφουσα περιήλθε σε ιδιώτες το 1869, όταν ο Οθωμανός διοικητής της Κω διένειμε τίτλους νομής γαιών σε νησίδες στις οποίες είχε ιδιοκτησίες η μονή Πάτμου.
Πάντως, είναι βέβαιο ότι από το 1928 η Αρέφουσα, όπως και τα νησιά του Μανόλη, εκμισθωνόταν από τις ιταλικές αρχές της Λέρου σε τακτά διαστήματα μαζί με τους Αρκιούς και άλλες εξαρτώμενες από αυτούς νησίδες (Καλόβολος, Μακρονήσι, Τσούκα, Αβάπτιστος, Ψαθονήσι, Σμινερονήσι, Κούμαρος κ.ά.). Πιο συγκεκριμένα, ένα συμβόλαιο μας πληροφορεί ότι οι προαναφερόμενες νησίδες είχαν ενοικιαστεί το 1928 για έξι έτη στους Γεώργιο Καλαντζάκη του Ιωάννη και Στεφανή Μιλιανό του Εμμανουήλ αντί 10.150 λιρών ετησίως.
Αξίζει να παρατηρηθεί, τέλος, ότι σε δημόσια έγγραφα (καθώς και στον Ν.3800/1957) η Αρέφουσα και τα νησιά του Μανόλη, προφανώς λόγω της θέσης τους μεταξύ των δύο πολυνήσων, των Αρκιών και των Λειψών, αναφέρονται μαζί με τις νησίδες των Αρκιών, ενώ τόσο στην περίοδο της ιταλικής κατοχής των Δωδεκανήσων όσο και μετά την ενσωμάτωση τους στην ελληνική επικράτεια (1948) διοικητικά κείμενα και νόμοι μας πληροφορούν ότι η Αρέφουσα και τα νησιά του Μανόλη υπάγονται στους Λειψούς.
Πηγές-Βιβλιογραφία: ΜΙΘ, Α.Κ. 1002, 813· ΓΑΚ – Αρχεία Ν. Δωδεκανήσου, Ι.Δ.Δ., 1928, φάκ. 121, τμ. 5/6, 20.031928, 31.08.1928· Gianni 1928, 4· ICS 1939, 181· Livi 1940, 79· Σκανδαλίδης 1994, 35, 124, 177· Γιαγκάκης 1997, 21· Γεροζήσης 1998, 149, 152· Καρδάση 2013, 13-14, 32-33.
Συντάκτης: Γ.Κ.