Ο Άγιος Γεώργιος ή, όπως αποκαλείται ακριβέστερα από τους κατοίκους της Πάτμου, “το Νησί τ’ Άη Γιωργιού” βρίσκεται κοντά στις ανατολικές ακτές της Πάτμου και συγκεκριμένα έναντι του ανοιχτού όρμου του Λιβαδιού του Ντεληποθητού. Πρόκειται για νησίδα με εμβαδόν 0,086 τ.χλμ. και μήκος ακτογραμμής 1,302 χλμ.
Ο Άγιος Γεώργιος, χωρίς να κατονομάζεται, απεικονίζεται σε πορτολάνους ήδη από τον 16ο αιώνα, ενώ αργότερα μαζί με το Κεντρονήσι περιγράφονται σε πορτολάνους και ταξιδιωτικά κείμενα ως δύο νησίδες που βρίσκονται στα νοτιοδυτικά του ανατολικού άκρου της Πάτμου (δηλ. της χερσονήσου του Γερανού) και κοντά στις ακτές της.
Η ονομασία της εν λόγω νησίδας προέρχεται ασφαλώς από το ναΰδριο τoυ Αγίου Γεωργίου το οποίο υπάρχει και σήμερα εκεί. Ας προστεθεί ότι η ονομασία αυτή αναγράφεται σε υδρογραφικούς χάρτες ήδη πριν από τα μέσα του 19ου αιώνα (Georgio), ενώ λίγα χρόνια μετά αναφέρεται σε ταξιδιωτικά κείμενα και το ναΰδριο.
Το Νησί τ’ Άη Γιωργιού, όπως μαρτυρούν δύο συμβόλαια, ενοικιαζόταν για βόσκηση ζώων μαζί με άλλες νησίδες της Πάτμου και των Αρκιών. Ακριβέστερα, οι νησίδες Αγία Θέκλα, Άγιος Γεώργιος, Αγρελούσα, Άνυδρος, Κεντρονήσι, Μαράθι και Τραγονήσι είχαν εκμισθωθεί το 1923 από τις ιταλικές αρχές της Πάτμου για πέντε έτη στον Μιχαήλ Ι. Στράτα από την Πάτμο. Η μίσθωση αυτή ανανεώθηκε το 1928 για ακόμη μια πενταετία, με τη διαφορά ότι περιλάμβανε επίσης τη νησίδα Σκλάβα αλλά όχι τις νησίδες Άνυδρο και Τραγονήσι.
Ο λόγιος ιερομόναχος Γεράσιμος Σμυρνάκης γράφει (π. 1935) ότι στη νησίδα του Αγίου Γεωργίου υπήρχαν επίσης μερικά χωράφια, χωρίς όμως να μας δίνει κάποια άλλη πληροφορία. Λίγες δεκαετίες μετά, ο τοπικός Τύπος μας πληροφορεί ότι πολλές παλιές οικογένειες της Πάτμου διεκδικούσαν την κυριότητα της νησίδας.
Ας σημειωθεί, επίσης, ότι από τα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι και την εποχή μας, σε εκδόσεις με ναυτιλιακές οδηγίες επισημαίνεται πως η προσέγγιση του Αγίου Γεωργίου κρύβει κινδύνους για τα πλοία, καθώς υπάρχουν ύφαλοι και βάθη μικρότερα από ένα μέτρο τόσο μεταξύ της νησίδας και των απέναντι ακτών της Πάτμου όσο και μεταξύ της νησίδας και του γειτονικού Κεντρονησιού.
Πηγές-Βιβλιογραφία: BUB, MSS 3612, f. 20a· WAM, MSS W 658, f. 81b· ANF, Marine, 3JJ, 219, no. 1, 128· HOA, Patmos· Guérin 1856, 94· Κοτσοβίλλης 1899, 392· ΓΑΚ – Αρχεία Ν. Δωδεκανήσου, Ι.Δ.Δ., 1923, φάκ. 35, τμ. 3/3, 29.07.1923· ΓΑΚ (Ρόδος), Ι.Δ.Δ., 1928, φάκ. 121, τμ. 5/6, 31.08.1928· IGM, Patmo· ΜΙΘ, χφ. 1008, τ. Ε΄, 490· Ναυτιλιακαί οδηγίαι 1939, 215· εφ. Η Πάτμος, 31.01.1957, 2. Κρητικός 1961, 82· Ναυτιλιακές οδηγίες 1987, 281· Σκανδαλίδης 1994, 17, 121· Γιαγκάκης 1997, 5.
Συντάκτης: Γ.Κ.
ΣΗΜΕΙΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ
ΝΑΫΔΡΙΟ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ
Θέση: Άγιος Γεώργιος.
Διαστάσεις: μήκος ανατολικής και δυτικής πλευράς 3,60 μ., μήκος βόρειας και νότιας πλευράς 4,90 μ., ύψος 3,30 μ., ύψος εισόδου 1,80 μ., πλάτος εισόδου 0,70 μ.
Περιγραφή (ορατά κατάλοιπα): Στο βορειοανατολικό τμήμα της νησίδας, σε διαμορφωμένο άνδηρο της επικλινούς πλαγιάς και σε ελάχιστη απόσταση από την ακτογραμμή, βρίσκεται το ναΰδριο του Αγίου Γεωργίου. Πρόκειται για μονόχωρο, ορθογώνιο κτίσμα, στεγασμένο με κτιστή καμάρα, ενώ η ανατολική πλευρά του απολήγει σε ημικυκλική αψίδα.
Η είσοδος διαμορφώνεται στο μέσον της δυτικής πλευράς και φέρει λίθινο περιθύρωμα, επάνω από το οποίο ανοίγεται μικρός ορθογώνιος φεγγίτης. Στον βόρειο τοίχο απαντά, κατά το μέσον του, μικρό ορθογώνιο παράθυρο.
Παρατηρήσεις-Σχόλια: Το ναΰδριο του Αγίου Γεωργίου προσέδωσε το όνομά του στη νησίδα, η οποία αναφέρεται με το όνομά της (Georgio) σε υδρογραφικούς χάρτες ήδη πριν από τα μέσα του 19ου αιώνα, ενώ λίγα χρόνια μετά μαρτυρείται σε ταξιδιωτικά κείμενα και το ναΰδριο.
Κατά την αυτοψία που διενεργήθηκε (19 Μαΐου 2025) στο πλαίσιο του παρόντος Έργου, δεν κατέστη δυνατή η είσοδος στο εσωτερικό του ναϋδρίου. Ωστόσο, η αψίδα του ναϋδρίου εξωτερικά, κυρίως εξαιτίας της ανομοιογενούς διαμόρφωσής της σε σχέση με τις υπόλοιπες όψεις του οικοδομήματος, μας επιτρέπει να υποθέσουμε ότι υπήρξε παλαιότερη ή και παλαιότερες οικοδομικές φάσεις.
Χρονολόγηση: π. μέσα 19ου αιώνα.
Πηγές-Βιβλιογραφία: HOA, Patmos· Guérin 1856, 94· ΜΙΘ, χφ. 1008, τ. Ε΄, 490· εφ. Η Πάτμος, 31.01.1957, 2.
Συντάκτης: Β.Σ.