Οι νησίδες Μπαλάμου (ή Βαλάμου ή Παλάμου) ή, όπως αποκαλούνται ακριβέστερα από τους κατοίκους της Πάτμου, “του Μπαλάμου τα νησιά” βρίσκονται κοντά στις βορειοανατολικές ακτές της Πάτμου και συγκεκριμένα απέναντι από το ακρωτήριο Χοντρός Κάβος. Πρόκειται για συστάδα τριών νησιωτικών εδαφών (Μπαλάμου 1, Μπαλάμου 2, Μπαλάμου 3) με συνολικό εμβαδόν 0,015 τ.χλμ. (αντίστοιχα 0,007, 0,003 και 0,005 τ.χλμ.) και συνολικό μήκος ακτογραμμής 0,877 χλμ. (αντίστοιχα 0,317, 0,239 και 0,321 χλμ.).
Από τα πρώιμα νεότερα χρόνια (16ος-17ος αι.) η συστάδα, χωρίς να κατονομάζεται, σημειώνεται σε χάρτες ή αναφέρεται σε πορτολάνους ως μία μικρή νησίδα στο βορειοανατολικό άκρο της Πάτμου. Πάντως, οι νησίδες απεικονίζονται ως συστάδα τριών νησιωτικών εδαφών και η ονομασία τους αναγράφεται σε υδρογραφικούς χάρτες ήδη πριν από τα μέσα του 19ου αιώνα (Balamo, Palamos).
Για την προέλευση του τοπωνυμίου Μπαλάμου υπάρχουν δύο ερμηνείες. Η παλαιότερη έχει διατυπωθεί από τον λόγιο ιερομόναχο Γεράσιμο Σμυρνάκη (π. 1935) και αργότερα παρουσιάζεται ως προφορική παράδοση. Σύμφωνα με αυτή την ευφάνταστη ερμηνεία, το όνομα της συστάδας αποτελεί παραφθορά της λέξης “Βαλάντου” και σχετίζεται με ένα θαύμα που εξιστορείται στον βίο της οσίας Ειρήνης Χρυσοβαλάντου. Πιο συγκεκριμένα, ο Γ. Σμυρνάκης θεωρεί αναμφίβολο ότι μεταξύ της Πάτμου και των νησίδων Μπαλάμου έγινε η αναφερόμενη στον βίο της Oσίας συνάντηση ενός Πάτμιου ναυτικού με τον Άγ. Ιωάννη τον Θεολόγο, κατά την οποία ο Άγιος του είχε δώσει μήλα που είχε φέρει από τον Παράδεισο για να τα χαρίσει στον πατριάρχη και στην ηγουμένη της μονής Χρυσοβαλάντου Ειρήνη, όταν θα έφθανε στην Κωνσταντινούπολη. Ωστόσο, σύμφωνα με νεότερη ερμηνεία, η οποία έχει διατυπωθεί από τον Πάτμιο λόγιο Παναγιώτη Κρητικό (π. 1961), οι νησίδες έλαβαν το όνομά τους από κάποιον ιδιοκτήτη τους ονόματι Παλάμο. Θα πρέπει όμως να παρατηρηθεί ότι οι νησίδες αυτές δεν αναφέρονται ως ιδιόκτητες στις πηγές ούτε το ανθρωπωνύμιο Παλάμος μαρτυρείται στην Πάτμο.
Πηγές-Βιβλιογραφία: WAM, MSS W 658, f. 81b· Rosaccio 1598· ANF, Marine, 3JJ, 219, no. 1, 127-128· HOA, Patmos· Guérin 1856, 97, 120· ΜΙΘ, χφ. 1008, τ. Ε΄, 421-424· Κρητικός 1961, 158-159· Rosenqvist 1986, 80-85· Ανθούσα 1991, 156-158· Σκανδαλίδης 1994, 20, 114· Γιαγκάκης 1997, 24.
Συντάκτης: Γ.Κ.